Η”Γαλάζια Πατρίδα”του Ερντογάν

“Ο αγώνας μας σε αυτό που ονομάζουμε «γαλάζια πατρίδα» συνεχίζεται. Στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο, όπου κι αν αυτή βρίσκεται, δεν είναι δυνατόν να απεμπολήσουμε κανένα δικαίωμά μας και κανένα δίκαιό μας που απορρέει από διεθνείς συμφωνίες”. Με αυτά τα λόγια, το 2018, ο υπουργός εθνικής άμυνας της Τουρκίας, Χουλουσί Ακάρ, αποτέλεσε τον πρώτο κυβερνητικό αξιωματούχο που χρησιμοποίησε δημόσια τον όρο “Γαλάζια Πατρίδα”.

Συντεταγμένες για την “Γαλάζια Πατρίδα” έστειλε στον ΟΗΕ η Άγκυρα ...

Έκτοτε, η φράση αυτή αποτελεί την συμπύκνωση του τουρκικού αναθεωρητισμού και επεκτατισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Όπως χαρακτηριστικά έγραψε, ο Τσαν Κασάπογλου, αναλυτής στο Ινστιτούτο Πολιτικών και Οικονομικών Ερευνών της Κωνσταντινούπολης “Η Γαλάζια Παρτίδα δεν είναι μια άσκηση… είναι μια γεωπολιτική έννοια που συμπυκνώνει την πολιτικό-στρατιωτική ατζέντα της Άγκυρας για την επόμενη δεκαετία”.

Σήμερα, με αφορμή την αποπομπή του Τζιχάντ Γιαϊτζί, εμπνευστή της “Γαλάζιας Πατρίδας” από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το Army News δημοσιεύει ένα αφιέρωμα για το πώς η “Γαλάζια Πατρίδα” μετατράπηκε σε κυρίαρχο δόγμα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.

Στρατηγικό Βάθος ή Επέκταση: Η σύγκρουση μέσα στο κόμμα του Ερντογάν

Ο Ερντογάν διαγράφει τον «δελφίνο» Νταβούτογλου | Έθνος

Το μακρινό 2006, κυρίαρχος στην τουρκική εξωτερική πολιτική ήταν ο Αχμέντ Νταβούτογλου. Για τον Τούρκο ακαδημαϊκό, στενό συνεργάτη του Ερντογάν και μετέπειτα υπουργού εξωτερικών, η Τουρκία θα καταλάμβανε τον ρόλο που της αναλογούσε στο διεθνές στερέωμα, μόνο αν κατάφερνε να σταθεροποιηθεί εσωτερικά αλλά και να διαμορφώσει συνθήκες ειρήνης με τους γείτονες της.

Το «Στρατηγικό Βάθος» όπως ο ίδιος ονόμαζε το δόγμα του στηριζόταν σε τρείς παραδοχές:

-Χρήση ήπιας ισχύος απέναντι στα γειτονικά κράτη

-Αξιοποίηση της μουσουλμανικής θρησκείας ως μοχλού διείσδυσης στις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες

-Αποφυγή συγκρούσεων και εντάσεων στην γειτονιά της.

Ωστόσο, την ίδια περίοδο, μια μικρή ομάδα ανώτερων και μεσαίων αξιωματικών είχαν άλλα σχέδια για την Τουρκία. Συνδυάζοντας τον ισλαμισμό του Ερντογάν αλλά και τις διδαχές των Κεμαλιστών-που ιστορικά προέτασσαν την γραμμή σύγκρουσης προς την Ελλάδα-, μίλησαν για την ανάγκη η Τουρκία να επεκταθεί και να διεκδικήσει όσα κατείχε ιστορικά.  

Πως γεννήθηκε η ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, εμπνευστής του όρου «Γαλάζια Πατρίδα», είναι ο απόστρατος ναύαρχος Τζεμ Γκιουρντενίζ.

Προκαλεί ο «θεωρητικός» της «Γαλάζιας Πατρίδας»: Η Τουρκία θέλει ...

“Ήταν 2006 όταν εγώ, ως διευθυντής τότε του κλάδου πολιτικής και σχεδίων στα κεντρικά του τουρκικού πολεμικού ναυτικού, αποφάσισα να χρησιμοποιήσω αυτόν τον όρο για να υποδείξω τις θαλάσσιες περιοχές της δικής μας δικαιοδοσίας, τις κηρυγμένες αλλά και μη-κηρυγμένες” ανέφερε ο ίδιος προσθέτοντας πως “αργότερα, όταν άρχισα να γράφω για την καθημερινή εφημερίδα “Aydınlık” το 2013, ο τίτλος του άρθρου μου ήταν “Γαλάζια Πατρίδα”. Είχα γράψει τότε ότι η “Γαλάζια Πατρίδα” θα είναι πολύ πιο σημαντική για την Τουρκία κατά τον 21ο αιώνα… Είχα προβλέψει ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα αποτελούσε πεδίο μεγάλης διαμάχης ανάμεσα στην Τουρκία και άλλες χώρες”.

Κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα, όπως τουλάχιστον ανέφερε ο ίδιος ο Γκιουρντενίζ μιλώντας τον περασμένο Μάρτιο στην «Hürriyet Daily News». Προχωρώντας μάλιστα ακόμη παραπέρα, ο απόστρατος Τούρκος ναύαρχος κατηγόρησε τότε ανοιχτά την Αθήνα και τη Λευκωσία ότι επιδιώκουν, σε κοινό μέτωπο με τις ΗΠΑ και την ΕΕ, να «αρπάξουν» από την Τουρκία μια έκταση περίπου 100.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πως έγινε επίσημη γραμμή της Τουρκίας

Το 2011, το ξέσπασμα των Αραβικών Εξεγέρσεων, έβαλε φωτιά σε όλη την Μέση Ανατολή και επί της ουσίας “τίτλους τέλους” στο ίδιο το δόγμα του “στρατηγικού βάθους”, καθώς η Τουρκία ενεπλάκη δυναμικά στις εσωτερικές υποθέσεις τρίτων αραβικών χωρών.

Την ίδια περίοδο που ο Νταβούτογλου βρισκόταν σε αδύναμη θέση, ο  Τζιχάτ Γιαϊτζί, αποτύπωνε την ιδέα της «Γαλάζιας Πατρίδας» μέσα από σειρά χαρτών που παρουσίασε σε κείμενά του στην «Επιθεώρηση Στρατηγικών Ασφαλείας» («Guvenlik Stratejileri Dergisi») και στο περιοδικό «Bilge Strateji».

Για τον Γιαϊτζί, η Τουρκία είχε έως τότε υιοθετήσει μια «μινιμαλιστική μεθοδολογία» ως προς την οριοθέτηση των θαλασσίων, και την καλούσε να δει πέρα από την Αίγυπτο, τη Συρία και το ψευδοκράτος.

«Θα ήταν απαραίτητο για την Τουρκία να συνάψει μια συμφωνία οριοθέτησης ζωνών θαλάσσιας δικαιοδοσίας με τη Λιβύη», έγραφε χαρακτηριστικά ο Γιαϊτζί το 2011, στο τεύχος υπ’ αριθμόν 14 της τουρκικής «Επιθεώρησης Στρατηγικών Ασφαλείας», υπογραμμίζοντας μάλιστα με νόημα ότι «βάσει μιας τέτοιας πιθανής συμφωνίας, θα ήταν δυνατό για την Τουρκία να διεκδικήσει δικά της δικαιώματα ΑΟΖ στα νοτιοανατολικά της Κρήτης» ανέφερε χαρακτηριστικά.

«Είναι απαραίτητο για την Τουρκία και τη Λιβύη να καταλήξουν σε μια τέτοια συμφωνία», συνέχιζε ο Γιαϊτζί, προσφέροντας μάλιστα και ένα «τυράκι» στη Λιβύη που… εάν καταλήξει σε συμφωνία πρώτα με την Τουρκία θα έχει η ίδια «μεγαλύτερη ΑΟΖ» από όση θα είχε εάν κατέληγε πρώτα σε μια σχετική συμφωνία με την Ελλάδα.   

Η Γαλάζια Παρτίδα… στο σήμερα

Πλέον, περίπου δέκα χρόνια μετά, είναι χάρτες τους Τζιχάτ Γιαϊτζί που εμφανίζονται στους τοίχους τουρκικών στρατιωτικών σχολών, αποτυπώνοντας διεκδικήσεις και μάλιστα στην πλέον μαξιμαλιστική τους εκδοχή.

Αυτή είναι η τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα»: Πώς ξεκίνησε | Έθνος

Οι τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο εμφανίζονται επισήμως να τοποθετούνται μεταξύ 28ου και 32ου μεσημβρινού, από τα νότια της Ρόδου δηλαδή (28ος) έως και τα δυτικά της Πάφου (32ος). Πίσω στο παρόν ωστόσο, οι εν λόγω διεκδικήσεις βρίσκονται πια να κινούνται πολύ δυτικότερα, μέσα από μια ολότελα αυθαίρετη ερμηνεία ενός προφανώς αποκλειστικά τουρκικού δικαίου το οποίο θα ήθελε η Άγκυρα να ονομάζει «διεθνές» (μιας και τη σύμβαση του ΟΗΕ για το δίκαιο της Θάλασσας η Τουρκία δεν την έχει υπογράψει). 

Σύμφωνα με την εν λόγω ερμηνεία, η τουρκική ηγεσία αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα (και ως εκ τούτου δικαίωμα κήρυξης ΑΟΖ) μόνο στα ηπειρωτικά κράτη της Μεσογείου αποδεχόμενη ως βάση οριοθέτησης τη μέση γραμμή-απόσταση μεταξύ των αντικείμενων ακτών. Στα νησιά, αντιθέτως (ακόμη και αν πρόκειται για μεγάλα νησιά όπως είναι η… Κύπρος, που είναι και κυρίαρχο κράτος, μέλος της ΕΕ, ή η Κρήτη), οι Τούρκοι αναγνωρίζουν επί της ουσίας μόνο χωρικά ύδατα (6 ναυτικών μιλίων για τα ελληνικά νησιά και 12 ναυτικών μιλίων για την Κύπρο).

Τις παραπάνω θέσεις έχει διατυπώσει επανειλημμένως δημόσια, ο Τούρκος πρέσβης και κορυφαίος διπλωμάτης σήμερα στις τάξεις του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Τσαγάταϊ Ερτζιγές.

Τον περασμένο Μάιο, μάλιστα, ο Ερτζιγές είχε αναλάβει να παρουσιάσει τις τουρκικές θέσεις ενώπιον Ευρωπαίων πρέσβεων και διπλωματών πίσω στην Τουρκία αλλά και στις Βρυξέλλες, σε μια προσπάθεια να δικαιολογήσει ως «νόμιμη» την εισβολή του τουρκικού πλωτού γεωτρύπανου Fatih στην κυπριακή ΑΟΖ που είχε μόλις προηγηθεί. Ωστόσο τότε, εκείνος δεν είχε συμπεριλάβει μεταξύ των χαρτών που παρουσίασε στους Ευρωπαίους κανέναν από τους χάρτες του Γιαϊτζί, προτιμώντας αντιθέτως να περιοριστεί στις διεκδικήσεις μεταξύ 28ου και 32ου μεσημβρινού.

Αντί Επιλόγου

Σχολιάζοντας τις φήμες περί παραίτησης του Γιαϊτζί, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης έθεσε έναν πολύ ωραίο προβληματισμό “Αν επιβεβαιωθεί η είδηση της παραίτησης, θα συνιστά προσπάθεια του να ηρωοποιηθεί, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από την ηγεσία, την οποία θα μπορεί ελεύθερα να κατηγορεί από εδώ και πέρα για υποχώρηση από τις (ακραίες) απόψεις του.

Μόνο τυχαίο δεν είναι ότι από προχθές, έχει λάβει τη στήριξη της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Αν η φήμη δεν ευσταθεί, και πάλι η διαρροή της και μόνο δείχνει την έντονη ενόχληση του, για την υποβάθμιση του.