«Το σύστημα χρειάζεται επανεκκίνηση» λένε οι ισχυροί του πλανήτη

Ετοιμαστείτε για ριζικές αλλαγές στη δυστοπική (;) μετά-covid κοινωνία, προειδοποιούν 23 θεσμικοί παράγοντες. Ύφεση χειρότερη του 2008, μεγαλύτερος κρατικός παρεμβατισμός, δουλειά εξ αποστάσεως και… Big Brother. Θα «ξεπλύνει» ο ιός τις αμαρτίες του παρελθόντος;

Του Γιάννη Τσιρογιάννη

«Ό,τι δε λύεται, κόπτεται.» Το Μάρτιο κάναμε μια δυστοπική πρόβλεψη μέσα από αυτήν τη στήλη. Πως ο κορωνοϊός θα μετατραπεί σε ένα κατακλυσμιαίο γεγονός που θα καταποντίσει μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας, οδηγώντας περισσότερο κόσμο στη φτώχεια και επιχειρήσεις σε λουκέτο (από το οποίο κανένα κράτος δε θα τις σώσει), και βυθίζοντας τον πλανήτη σε μια ύφεση χειρότερη της κρίσης του 2008.

Ταυτόχρονα όμως η κορωνοκρίση θα «ξεπλύνει» τις πρότερες οικονομικές (και όχι μόνο) αμαρτίες κυβερνήσεων και ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος που «νοσούσε» πολύ πριν τον κορωνοϊό, καταφεύγοντας σε δήθεν προσωρινά φάρμακα με καταστροφικές εθιστικές παρενέργειες (όπως QE και αρνητικά επιτόκια), αντί να φροντίσει να χτίσει το ανοσοποιητικό του σύστημα.

Τώρα (από του χρόνου δηλαδή), όλα τα σφάλματα που τα τελευταία χρόνια κράτη και τράπεζες έκρυψαν κάτω από το χαλί θα βγουν στην επιφάνεια, με τις συνέπειες αλλά και την αγανάκτηση του κόσμου να αναμένονται δριμείες. Κανένα πρόβλημα όμως, διότι ο παγκόσμιος καταλύτης covid19 έρχεται βολικά –υπερβολικά βολικά θα έλεγε κάποιος καχύποπτος- για να λύσει το γόρδιο δεσμό μιας άρρωστης οικονομίας και να μετατραπεί έτσι στην κιβωτό που θα προστατεύσει από τη «λαϊκή τίσιν» όλους αυτούς που ορίζουν τις οικονομικές τύχες του πλανήτη. «Φωνή λαού οργή» λέει το γνωμικό, όμως ποιος θα τους κατηγορήσει για μια «φυσική» καταστροφή ανώτερη των δυνάμεων τους; Εδώ τους έχουμε απονείμει χάρη άλλες κι άλλες φορές… Έτσι, μαζί με τις κορωνο-επιπλοκές θα καταλήξουν στην καταβόθρα οικονομικά εγκλήματα δεκαετιών, προκειμένου οι ήρωες μας να κάνουν μια νέα αρχή, με «καθαρό» μητρώο. Φυσικά το βαρύ λογαριασμό θα κληθεί να τον πληρώσει ο λαός (και θα πει και ευχαριστώ).

Μέσα σε αυτό το κλίμα, θεσμικοί και μίντια έχουν ήδη αρχίσει να στήνουν το σκηνικό για την επόμενη πράξη του έργου. Το Μάρτιο κι ενώ τα θεμελιώδη μαρτυρούσαν ήδη ύφεση (από πριν τον ιό!), ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Στίβεν Μνούτσιν, διαμήνυε αναίσχυντα πως «δε βλέπει ύφεση στον ορίζοντα», επαναλαμβάνοντας την ιστορία του 2008 (όταν και ο Μπερνάνκε της Fed έλεγε μην ανησυχείτε). Πλέον η ρητορική έχει αλλάξει άρδην. Οι οικονομικοί παράγοντες του πλανήτη προειδοποιούν πως όχι μόνο έρχεται κρίση, αλλά θα είναι δραματικά χειρότερη από την προηγούμενη – μια επικεφαλίδα που κυριαρχεί στα διεθνή οικονομικά ΜΜΕ. Η λέξη που ξεχωρίζει είναι το «reset», δηλαδή επανεκκίνηση. Μιλούν για περισσότερη κρατική παρέμβαση (α λα Κίνα), διαγραφή χρεών και ουσιαστικά επανεκκίνηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, παρουσιάζοντάς τη ως τη μόνη λύση στη μάχη με τον «αόρατο εχθρό», συγκρίνοντας την κατάσταση με την επούλωση των πληγών στη ρημαγμένη από το Β’ΠΠ Ευρώπη.

Τι σημαίνει όμως επανεκκίνηση; Ας τα εξηγήσουν καλύτερα οι «ειδικοί». Ίσως κανείς στην πραγματικότητα να μη ξέρει πως θα μοιάζει ο κόσμος μόλις «περάσει» η πανδημία και κατακάτσει ο κουρνιαχτός, αν υπάρχουν όμως κάποιοι που μπορούν να το προβλέψουν, αυτοί είναι οι ισχυροί (από άποψη επιρροής) του πλανήτη. Άλλωστε τέτοιοι άνθρωποι δεν προβλέπουν ακριβώς το μέλλον, αλλά το χτίζουν…

Το Bloomberg συνέλεξε τις εκτιμήσεις από 23 θεσμικούς παράγοντες από όλο τον κόσμο, όσον αφορά το πώς θα αλλάξουν ριζικά οι ζωές μας. Πρόκειται για οικονομολόγους, χρηματοδότες, επενδυτές, στελέχη και υπεύθυνοι χάραξης δημοσιονομικής/νομισματικής πολιτικής, και όλοι συμφωνούν σε ένα ζήτημα: Πως η οικονομία δε θα επιστρέψει στη φάση που βρισκόταν πριν την πανδημία, και το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα χρειάζεται επανεκκίνηση.

Αφού σταθεροποιηθεί η απειλή της πανδημίας, ο Νέος Ψυχρός Πόλεμος θα είναι πιο ορατός μεταξύ της Κίνας και της Δύσης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ. Το παιχνίδι «κατηγοριών» έχει ήδη ξεκινήσει. Αλλά θα επιδεινωθεί όταν η οικονομική δυσκολία από την πανδημία φανεί πιο έντονα τους επόμενους μήνες ή χρόνια, εξέλιξη που θα αποσυνδέσει την Κίνα από την ανεπτυγμένη Δύση. Ως αποτέλεσμα της κρίσης, η Κίνα θα μετατοπιστεί περαιτέρω στις κομμουνιστικές της ρίζες και στη μαοϊκή εποχή όσον αφορά την κοσμοθεωρία και τη νοοτροπία πολιτικής, αναφέρουν οι ειδικοί. Στα θετικά, θα δούμε περισσότερες γυναίκες στην απασχόληση. Ειδικότερα:

James Galbraith (Πανεπιστήμιο του Τέξας): Θα υπάρξει ένα τεράστιο χάος από απλήρωτα χρέη, το οποίο θα είναι διαφορετικό από το 2008 και το 2009. Ο απλός κόσμος, κάτοχοι ακινήτων αλλά χωρίς εισόδημα, δεν είναι σε καμία περίπτωση υπεύθυνα για αυτό που τους συνέβη και θα αρνηθούν να αποδεχτούν τους όρους των όποιων συμβάσεων. Έτσι, τα συμβόλαια θα πρέπει να ανασταλούν και τα χρέη να διαγραφούν, αλλιώς θα υπάρξουν αναταραχές σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό είναι παρόμοιο με τις αντιπαραθέσεις της δεκαετίας του 1890 και του 1930 στις ΗΠΑ, αλλά θα είναι σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, και σε πολλές περιπτώσεις αστικές και προαστιακές.

Το σωστό μοντέλο είναι αυτό της αντιμετώπισης των συμμαχικών πολεμικών χρεών μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο: Ακυρώθηκαν, επειδή η αντιμετώπιση του κοινού εχθρού ήταν μια κοινή προσπάθεια. Επομένως, ολόκληρο το χρηματοοικονομικό σύστημα θα πρέπει να επαναρυθμιστεί. Αυτό δεν είναι ένα ιδεολογικό σημείο, αλλά μια πρακτική αναγκαιότητα για την αποκατάσταση ενός λειτουργικού οικονομικού συστήματος.

Stephen Jen: (ΔΝΤ, Morgan StanleyEurizon SLJ Capital): Ουσιαστικά ο κορωνοϊός θα κάνει τον κόσμο να μοιάζει περισσότερο με την Κίνα, όσον αφορά τη συμμετοχή του κράτους σε δραστηριότητες του ιδιωτικού τομέα. Είναι οι ΗΠΑ που συγκλίνουν στην Κίνα και όχι το αντίστροφο.

Kathy Matsui (Goldman Sachs): Εάν η Ιαπωνία αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία στο στιλ εργασίας και εάν ο άνευ προηγουμένου χρόνος που κάποιοι Ιάπωνες άνδρες ξοδεύουν επί του παρόντος στο σπίτι τους ενθαρρύνει να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο στις δουλειές του σπιτιού, ελπίζω ότι θα δούμε περισσότερες γυναίκες να συνεχίσουν την πλήρη απασχόληση. Αυτά είναι μεγάλα «αν», αλλά η οικονομική ώθηση θα μπορούσε να είναι σημαντική.

Ray Dalio )Bridgewater Associates): Οι διαχειριστές χρημάτων πρέπει να συνηθίσουν στα σχεδόν μηδενικά επιτόκια τα οποία θα μειώσουν την ελκυστικότητα ομολόγων και χρέους σε δολάρια. Ο πλούτος και τα πολιτικά κενά και οι συγκρούσεις από αυτά θα επηρεάσουν την κατανομή του πλούτου και της εξουσίας. Οι διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα χειρίζονται αυτήν την κρίση θα επηρεάσουν τις αλλαγές στην παγκόσμια τάξη.

Alan Patricof (Greycroft): Το οικογενειακό γεύμα είναι μια παράδοση που ίσως να αποκατασταθεί ξανά – ίσως να υπάρξει ένας καλύτερος κόσμος. Ένα άλλο πράγμα που πιθανώς δεν είναι τόσο καλό – θα γίνουμε όλο και πιο εθνικιστές. Γινόμαστε πιο απομονωμένοι και λιγότερο παγκοσμιοποιημένοι. Έρχεται σε μια στιγμή που χρειαζόμαστε συνεργασία για το κλίμα. Θα υπάρξουν λιγότερες εισαγωγές, περισσότερη τάση εργασίας στο σπίτι.

Mike Corbat (Citigroup): Στον κλάδο μας, οι χρηματοοικονομικές δραστηριότητες που θεωρούνται απαραβίαστα «προσωποποιημένες επαφές με τους πελάτες» μεταβαίνουν στο Διαδίκτυο από αναγκαιότητα. Από το blockchain, την ψηφιοποίηση πελατών και τη διεξαγωγή εικονικών roadshow για IPO, οι τραπεζίτες αντιγράφουν μερικές από τις τάσεις του μέλλοντος.

Susan Lyne (BBG Ventures): Όλοι έχουν αναγκαστεί να καταλάβουν πώς να κάνουν business χρησιμοποιώντας πχ. το Zoom. Ελπίζω ότι δεν θα έχει μόνιμο αντίκτυπο σε πράγματα όπως οι προσωπικές σχέσεις. Υπάρχουν πολλοί εκεί έξω που συνειδητοποιούν ότι υπάρχει μεγάλη χαρά να κάνουν πολύ περισσότερα με τις οικογένειές τους από ό, τι ίσως μπορούσαν να κάνουν όταν δούλευαν 16 ώρες την ημέρα. Υπάρχουν πολλές εργασίες που μπορούν να γίνουν από απόσταση.

Joe Lonsdale (8VC, Palantir): Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο προσλαμβάνουμε κόσμο. Δυστυχώς, πιθανώς ωθεί την εξωτερική ανάθεση για συγκεκριμένους τύπους θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ, επειδή μπορείτε να προσλάβετε κάποιον εξίσου καλό που δεν χρειάζεται να ζει απαραίτητα στην πόλη σας. Έτσι, κατά κάποιο τρόπο δημιουργείται μια πιο δυναμική οικονομία. Όμως ανησυχώ πως θα υπάρξει πίεση στη μεσαία τάξη.

Peter Gleysteen (AGL Credit Management): Οι αγορές θα συνεχίσουν να είναι πολύ ασταθείς εν μέσω πρωτοφανούς αβεβαιότητας, καθώς οι αναλυτές και άλλοι δεν μπορούν πραγματικά να δημιουργήσουν τη διάσταση γύρω από την οποία θα δημιουργηθούν τα μοντέλα για σκοπούς αποτίμησης.

Bill Stromberg (TRowe Price Group): Θα υπάρξουν επιπτώσεις από πράγματα όπως είναι η προσωπική υγιεινή μέχρι τον τρόπο διεξαγωγής εκλογών και μαζικών συγκεντρώσεων. Έχουμε ήδη δει κάποιες αλλαγές που φαίνεται ότι οι πραγματικές συνέπειες θα είναι μακροχρόνιες, συμπεριλαμβανομένης της επιταχυνόμενης χρήσης της τεχνολογίας για τη διευκόλυνση της εξ αποστάσεως εργασίας και της εξ αποστάσεως μάθησης.

James Gorman (Morgan Stanley): Η καθοδήγηση, ο καταιγισμός ιδεών, η δημιουργικότητα που προέρχεται από την ύπαρξη ατόμων σε ομάδες δεν είναι ο ίδιος εξ αποστάσεως. Αλλά μπορώ να δω ένα μέλλον όπου μέρος κάθε εβδομάδας, σίγουρα κάθε μήνα, πολλοί υπάλληλοί μας θα είναι στο σπίτι. Θα έχουμε και ελαφρύτερο κλιματικό αποτύπωμα.

Jim Chanos (Kynikos Associates): Η μεγαλύτερη αλλαγή θα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι επιχειρήσεις βλέπουν το ζήτημα της αλυσίδας εφοδιασμού. Οι εταιρείες που εξαρτώνται από την Κίνα για βασικά μέρη των επιχειρήσεων τους θα μετακινήσουν την παραγωγή από την Κίνα ή τουλάχιστον σε δεύτερη πηγή από την Κίνα.

Sam Zell (Equity Group Investments): Πολλοί αναμένουν ένα είδος ανάκαμψης τύπου V. Όμως η πανδημία θα αφήσει μόνιμα σημάδια. Αεροδρόμια, ξενοδοχεία, εμπορικά: Το γεγονός ότι αυτά τα μέρη μπορεί να είναι ανοιχτά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχουν κόσμο.

Tadashi Yanai (Uniqlo Clothings Fast Retailing Co.): Οι άνθρωποι θα βγαίνουν λιγότερο, και θα περνούν περισσότερο χρόνο στα σπίτια τους. Θα σχεδιάζουμε τα ρούχα με αυτόν τον τρόπο, έτσι ώστε οι άνθρωποι να αισθάνονται λιγότερο άγχος. Όταν ο κόσμος αλλάζει, αλλάζουν και τα ρούχα.

Al Kelly (Visa Inc.): Θα σκεφτούμε πώς να πατήσουμε ένα κουμπί ανελκυστήρα, να ανοίξουμε μια πόρτα ή να χαιρετήσουμε έναν φίλο. Και προσαρμόζοντας επίσης τον τρόπο με τον οποίο ψωνίζουμε – πώς ελέγχουμε τα προϊόντα, που τοποθετούμε το τηλέφωνό μας, πόσο κοντά είμαστε ο ένας στον άλλο σε απευθείας σύνδεση, και ακόμη και πώς πληρώνουμε.

Glenn Fogel (Booking Holdings): Θα δείτε ελέγχους πυρετού σε όλα τα αεροδρόμια Κυβερνήσεις θα σας ζητήσουν να κατεβάσετε μια εφαρμογή για να παρακολουθεί πού βρίσκεστε. Οι άνθρωποι μπορεί να χρειαστεί να θυσιάσουν την ιδιωτικότητά τους εάν θέλουν να πάνε σε ορισμένες χώρες που θα διστάσουν να αφήσουν τους ανθρώπους να εισέλθουν.

Meg Whitman (QuibiEBayHewlettPackard): Δεν αναρωτιέστε αν η εργασία από το σπίτι έχει αλλάξει για πάντα; Αναρωτιέμαι αν αυτό θα αλλάξει τον τρόπο επικοινωνίας των οικογενειών. Κάθε Σαββατοκύριακο τώρα είμαστε μαζί με την οικογένεια του συζύγου μου και την οικογένειά μου για μιάμιση ώρα, κάνοντας μια κλήση Zoom. Δεν το κάναμε ποτέ πριν!

Jaime Augusto Zobel de Ayala (Ayala): Είμαι βέβαιος ότι η πλευρά του ηλεκτρονικού εμπορίου πρόκειται να αναπτυχθεί και να γίνει η νέα νόρμα μετά το Covid-19.

Jon Wertheim (Sports Illustrated): Συνήθως σε περιόδους κρίσης, τα αθλήματα μας φέρνουν κοντά. Σε αυτήν την περίπτωση, δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι χειρότερο από τον αθλητισμό. Είναι πραγματικά πρόβλημα. Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο δημιουργικά είναι τα αθλήματα; Τα αθλήματα κινούνται πραγματικά προς τον θεατή στο σπίτι, τον θεατή στο τηλέφωνό και μακριά από την αρένα.

Eric Yuan (Zoom): Μετά από αυτήν την κρίση, ο τρόπος που εργαζόμαστε θα είναι πολύ, πολύ διαφορετικός. Η εργασία από το σπίτι μπορεί να γίνει πολύ συνηθισμένη. Τώρα είναι σαν ένα στρες τεστ για να δούμε αν η εργασία από το σπίτι λειτουργεί ή όχι. Νομίζω ότι το κάνει σε κάποιο βαθμό. Επίσης, για το Zoom, το όριο μεταξύ της χρήσης καταναλωτή και της επιχειρησιακής χρήσης δεν είναι πλέον πολύ σαφές. Πρέπει να ξανασκεφτούμε πώς, αφενός, συνεχίζουμε να εξυπηρετούμε τους μεγάλους πελάτες μας.

Jennifer Morgan (SAP SE): Πρέπει να αναπροσαρμόσουμε τη συζήτηση για την ψυχική υγεία σε όλο τον κόσμο καθώς προσπαθούμε να διαχειριστούμε τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της απώλειας, της μοναξιάς και της οικονομικής πίεσης. Θα χρειαστεί χρόνος.

Jean-Claude Trichet (EKT): Ένα μάθημα της κρίσης θα ήταν η αύξηση της ανθεκτικότητας όλων των οικονομιών και οντοτήτων, δημόσιων και ιδιωτικών, και προετοιμασία για αυτό που βλέπουμε τώρα – δηλαδή, μια ξαφνική διακοπή μέρους της παραγωγής και της ζήτησης σε πολλές οικονομίες του κόσμου. Δεν πρέπει να εξαρτάται από μία μόνο πηγή για οποιαδήποτε συγκεκριμένη υπηρεσία ή κατασκευασμένο αγαθό μόνο και μόνο επειδή μειώνει το κόστος. Η ιδέα της διαχείρισης κινδύνων και της διαφοροποίησης των κινδύνων στο επίπεδο του πλανήτη θα αποτελέσει βασικό μέρος της έννοιας της βιώσιμης παγκοσμιοποίησης.

Anne Krueger (ΔΝΤ): Υπάρχει μια επιτακτική ανάγκη διεθνούς συνεργασίας και συντονισμού για την αντιμετώπιση της κρίσης και τη μείωση της καταστροφής. Εάν αυτός ο συντονισμός πραγματοποιηθεί και είναι επιτυχής, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για το επόμενο στάδιο διεθνούς συνεργασίας, ολοκλήρωσης και οικονομικής ανάπτυξης. Εάν, ωστόσο, πολλές χώρες επιλέξουν να απομονωθούν από τον υπόλοιπο κόσμο και αποτύχουν να δράσουν με άλλες, η κρίση θα διαρκέσει περισσότερο και οι πιθανότητες για αυξημένο εθνικισμό και μειωμένη ένταξη θα αυξηθούν σε μεγάλο βαθμό εις βάρος ολόκληρου του κόσμου.