Χουλουσί Ακάρ: ο σωματοφύλακας του Σουλτάνου

Γράφει ο Κυριάκος Δημάγγελος*

Μεταναστευτικό και κρίση στον Έβρο,  τουρκόλιβυκο μνημόνιο συνεργασίας, γαλάζια πατρίδα,  επαναφορά της θεωρίας των γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο, αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, παραβιάσεις στην Κυπριακή ΑΟΖ και διαρκείς υπερπτήσεις πάνω από τα ελληνικά νησιά. Αν κάποιος επιχειρούσε να συμπυκνώσει όλα τα παραπάνω σε ένα και μόνο όνομα, τότε αυτό δίχως αμφιβολία θα ήταν του Χουλουσί Ακάρ.

Τα τελευταία χρόνια, το όνομα του Τούρκου Υπουργού Εθνικής Άμυνας έχει γίνει ευρέως γνωστό σε όλους τους Έλληνες ως συνώνυμο της τουρκικής αναθεωρητικής εξωτερικής πολιτικής και ως αιχμή του δόρατος στις συνεχιζόμενες τουρκικές προκλήσεις έναντι της χώρας μας.

Ποιος είναι όμως ο Χουλουσί Ακάρ που έχει γίνει τόσο βίαια κομμάτι της ελληνικής πραγματικότητας; Πως μπόρεσε να κυριαρχήσει εντός του τουρκικού στρατού και πως κατάφερε να γίνει ο επί της ουσίας στενότερος συνεργάτης του Τούρκου Πρόεδρου στην διαμόρφωση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής;

Σημείο καμπής το πραξικόπημα του 2016

Σημείο καμπής στη σχέση Ακάρ-Ερντογάν αποτέλεσε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016. Tο βράδυ εκείνο, ο Χουλουσί Ακάρ ως αρχηγός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, όχι μόνο δεν συνθηκολόγησε με τους πραξικοπηματίες, υπογράφοντας την κήρυξη του έκτακτου νόμου… αλλά συνελήφθη και κρατήθηκε όμηρος.

Η στάση του Ακάρ θεωρήθηκε ηρωική όχι μόνο από τους υποστηρικτές του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης αλλά και από τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Πέρα όμως από τους όποιους συμβολισμούς, η στάση του Ακάρ είχε και πρακτική αξία, καθώς η άρνηση του αρχηγού του γενικού επιτελείου να συμμετάσχει στο πραξικόπημα, κράτησε πολλούς στρατιωτικούς διοικητές… στα πόστα τους, πράγμα που συντέλεσε και στην μετέπειτα ήττα του πραξικοπήματος.

Από το πρωί της 17ης Ιουλίου, όταν και οι πραξικοπηματίες είχαν ηττηθεί ολοκληρωτικά, ο Χουλουσί Ακάρ μετατράπηκε στον βασικότερο συνεργάτη του Τούρκου Προέδρου στην μάχη για την εδραίωση του στην εξουσία, η οποία περνούσε μέσα από την σύγκρουση με το βαθύ κράτος της Τουρκίας.

Ακάρ: Ο άνθρωπος που «χάρισε» τον τουρκικό στρατό στον Ερντογάν

Την επαύριον του πραξικοπήματος, ο νούμερο ένα στόχος του Τούρκου προέδρου ήταν ο πλήρης έλεγχος των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Σε σύντομο διάστημα μέσω θεσμικών αλλαγών μετέφερε εξουσίες από τον αρχηγό του γενικού επιτελείου στον ίδιο, ενώ την ίδια ώρα αποδυνάμωσε παραδοσιακούς πυλώνες εξουσίας εντός των ενόπλων δυνάμεων. Ο Ταγίπ Ερντογάν όμως δεν αρκέστηκε σε αυτό… ήθελε και τις μαζικές εκκαθαρίσεις σε επίπεδο βάσης και μεσαίας στελέχωσης.

Την επιχείρηση της «από-γκιουλενοποίησης» του τουρκικού στρατού ανέλαβε να φέρει εις πέρας ο ίδιος ο Χουλουσί Ακάρ. Ως άνθρωπος που μεγάλωσε μέσα στον τουρκικό στρατό, αναρριχήθηκε αργά αλλά σταθερά στην ιεραρχία, και εν τέλει έγινε αρχηγός του γενικού επιτελείου, ο Ακάρ είχε δυο βασικά πλεονεκτήματα: πρώτον ήξερε όσο κανείς άλλος την ανθρωπογεωγραφία των ενόπλων δυνάμεων και δεύτερον είχε και την ικανότητα να φέρει εις πέρας την αποστολή που του είχε αναθέσει ο Ταγίπ Ερντογάν.

Μέσα σε λίγους μήνες, πάνω από 2000 στελέχη των ενόπλων δυνάμεων φυλακίστηκαν ενώ από τον τουρκικό στρατό έφυγαν πάνω από 4.000 στρατιώτες, διοικητές, και αξιωματικοί. Οι μεγαλύτερες εκκαθαρίσεις μάλιστα έλαβαν χώρα στην τουρκική αεροπορία αλλά και στις τουρκικές μεραρχίες που βρίσκονται στα νοτιοανατολικά σύνορα της χώρας, οι οποίες και φημολογείτο ότι είχαν σχέσεις με το κίνημα του Γκιουλέν.

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης που είναι φιλικά προς την κυβέρνηση, η σημερινή εικόνα του τουρκικού στρατού πιστώνεται σε πολύ μεγάλο βαθμό λοιπόν στον ίδιο τον Χουλουσί Ακάρ, ο οποίος σε ένα ιδιαίτερα σύντομο χρονικό διάστημα κατάφερε να επιβληθεί και επί της ουσίας να αναδιαμορφώσει την ανθρωπογεωγραφία των τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων, προσφέροντας στον τούρκο πρόεδρο έναν πιστό σύμμαχο.

Ακάρ: ο νικητής  των «δυο-μίση» πολέμων

Για μια χώρα σαν την Τουρκία, που με την ισχύ των όπλων επιχειρεί την αναθεώρηση του status quo στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, κριτήριο της επιτυχίας ενός υπουργού εθνικής άμυνας είναι η απόδοση του στρατού στα πεδία των μαχών.

Σε αυτό το σκέλος, ο Χουλουσί Ακάρ, έχει κερδίσει με χαρακτηριστική ευκολία την εμπιστοσύνη του Τούρκου προέδρου. Δυο μεγάλες επιχειρήσεις έναντι των Κούρδων της Βόρειας Συρίας, μικρής κλίμακας πολέμους κατά των Κούρδων μαχητών Πεσμεργκά στο Βόρειο Ιράκ, κατάληψη του Αφρίν και επί της ουσίας διαμόρφωση ενός «buffer zone» στην Βόρεια Συρία, «στραγγαλισμός της Κύπρου με τα τουρκικά γεωτρύπανα», διαρκείς προκλήσεις απέναντι στην Αθήνα, και τέλος επιτυχής εμπλοκή της Τουρκίας στον πόλεμο της Λιβύης.

Με άλλα λόγια, ο Χουλουσί Ακάρ πέτυχε πλήρως αυτό για το οποίο τον επέλεξε ο Ερντογάν, δηλαδή την επίτευξη στρατιωτικών επιτυχιών στα πεδία των μαχών, οι οποίες μετέπειτα θα αξιοποιούνταν από τον Τούρκο πρόεδρο πολιτικά για την εδραίωση της Τουρκίας ως μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη.

Γιατί ο Ακάρ θα συνεχίσει να είναι αμετακίνητος…

Όσο η τουρκική εξωτερική πολιτική ρέπει προς τον αναθεωρητισμό, είναι φυσικό επακόλουθο και η στρατιωτικοποίηση της. Για όσους παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην τουρκική πολιτική σκηνή, είναι ευρέως γνωστός ο αυξανόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των τουρκικών υπουργείων Άμυνας και Εξωτερικών, ο οποίος σταδιακά παίρνει τα χαρακτηριστικά ενός οιωνοί πολέμου.

Ο πόλεμος αυτός ανάμεσα στον Ακάρ και τον Τσαβούσογλου, έχει ήδη καταφέρει να ανατρέψει τις ισορροπίες εντός του κυβερνητικού σχηματισμού, δίνοντας προβάδισμα στον υπουργό Άμυνας εις βάρος του υπουργού Εξωτερικών στα ζητήματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.

Όσο βασικός στόχος του Ερντογάν παραμένει η παρουσίαση της Τουρκίας ως μιας χώρας που δεν φοβάται κανέναν… τόσο ο Ακάρ θα είναι πρωταγωνιστής καθώς γνωρίζει πως πρέπει να φιλοτεχνήσει αυτή την εικόνα.

Η Τουρκία κατέλαβε και εδάφη στο Ιράκ

Ραγδαίες είναι οι εξελίξεις στο μέτωπο των τουρκικών επιχειρήσεων στο Ιράκ, όπου σύμφωνα με όσα καταγγέλλουν οι Κούρδοι Πεσμεργκά, η Άγκυρα έχει προχωρήσει στην παράνομη κατοχή ιρακινών εδαφών στα σύνορα μεταξύ των δυο χωρών. Ειδικότερα, το πρακτορείο ειδήσεων Al Masadr, μετέδωσε την δήλωση του αρχηγού ασφαλείας και άμυνας του Ιράκ, Muhammad Reza Al-Haidar πως “οι τουρκικές δυνάμεις έχουν παρανόμως καταλάβει μια ζώνη 15 χιλιομέτρων εντός του ιρακινού εδάφους”. Η ζώνη αυτή σύμφωνα με τα αραβικά δίκτυα είναι το στρατηγικής σημασίας βουνό Χατμίρ, από το οποίο επί της ουσίας μπορεί να επιτηρείται τόσο η κίνηση στην τουρκική όσο και στην ιρακινή πλευρά των συνόρων.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ΑΞΙΑ του Σαββάτου