Η τούρκο-ισραηλινή αντιπαράθεση αλλάζει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο

Του Κυριάκου Δημάγγελου

Εν μέσω των τουρκικών προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και των απειλών του Τούρκου προέδρου προς Ελλάδα και Γαλλία, ο Ρετζεπ Ταγίπ Ερντογάν άνοιξε ένα νέο «πολεμικό μέτωπο».

Το ταξίδι της ηγεσίας της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη, οι πληροφορίες πως ο Ερντογάν έχει προμηθεύσει τουρκικά διαβατήρια σε στελέχη της ισλαμικής οργάνωσης, αλλά και οι διαρκείς αναφορές του Τούρκου Προέδρου στο παλαιστινιακό ζήτημα, φαίνεται πως έχουν εξαγριώσει το Ισραήλ.

Απόρρητες εκθέσεις του Ισραηλινού Στρατού και της Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, που αποκαλύπτουν οι εφημερίδες Times of Israel και Jerusalem Post, χαρακτηρίζουν πλέον την Τουρκία ως «ύψιστη απειλή» για την εθνική ασφάλεια του Ισραήλ, αποδεικνύοντας πως η κρίση αυτή είναι ποιοτικά διαφοροποιημένη από τις προηγούμενες.

Ισραήλ: Μια πανίσχυρη περιφερειακή δύναμη

Το Ισραήλ αποτελεί δίχως καμία αμφιβολία την πιο ισχυρή στρατιωτική δύναμη στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Στην σύντομη ιστορία του, έχει αποδείξει -πολλές φορές με ιδιαίτερα βίαιο τρόπο- πως όταν διακυβεύεται η εθνική του ασφάλεια, τότε οι απαντήσεις που δίνει είναι συντριπτικές.

Αυτό το έχουν βιώσει για τα καλά οι Αιγύπτιοι, οι οποίοι έχουν ηττηθεί σε τρείς πολέμους, ο Λίβανος στον οποίον το Ισραήλ έχει εισβάλλει δυο φορές, η Συρία που έχει χάσει τα υψίπεδα του Γκολάν, καθώς και οι Παλαιστίνιοι της Φατάχ και της Χαμάς.

Πέρα όμως από την στρατιωτική του ισχύ, το Ισραήλ έχει ένα μοναδικό διπλωματικό εκτόπισμα. Εξαιτίας του πανίσχυρου εβραϊκού λόμπι, το Τελ Αβίβ διατηρεί χρόνια στρατηγική συμμαχία με την Ουάσιγκτον, ενώ την ίδια ώρα διατηρεί έχει ιδιαίτερα στενές σχέσεις με τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη.

Το τελευταίο επεισόδιο στις τούρκο-ισραηλινές σχέσεις

Με αφορμή το πρόσφατο ταξίδι των στελεχών της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη, ένας νέος κύκλος αντιπαράθεσης ξέσπασε ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία, με τους Ισραηλινούς να κατηγορούν τον Τούρκο πρόεδρο για «σχέσεις με τη τρομοκρατία», και τον Ερντογάν να απαντά με «τα εγκλήματα των Ισραηλινών στα κατεχόμενα εδάφη της Παλαιστίνης».

Αυτή τη φορά όμως, η αντιπαράθεση των δυο πλευρών φαίνεται πως δεν περιορίζεται σε λεκτικό επίπεδο, όπως συνέβαινε τα προηγούμενα χρόνια και ιδιαίτερα μετά το 2008.  Αντίθετα, φαίνεται πως για τις υπηρεσίες εθνικής ασφαλείας του Ισραήλ, η Τουρκία αποτελεί πλέον μια «ζωτική απειλή».

 Σύμφωνα μάλιστα με το ρεπορτάζ των Jerusalem Post και τους Times of Israel, επίσημες εκθέσεις του Ισραηλινού Στρατού και της Mossad, βλέπουν τον Τούρκο Πρόεδρο ως απειλή για την εθνική ασφάλεια του Ισραήλ.

Μάλιστα, η Jerusalem Post, επισημαίνει πως η πεποίθηση αυτή έχει γίνει κυρίαρχη και στην ηγεσία του στρατού και των μυστικών υπηρεσιών της χώρας, με τον διευθυντή της Μοσάντ, Yossi Cohen, να φέρεται πως δήλωσε πως «το Ιράν είναι εύθραυστο, η πραγματική απειλή έρχεται από την Τουρκία».

Από εταίροι…ανταγωνιστές

Για πολλές δεκαετίες το Ισραήλ και η Τουρκία διατηρούσαν ιδιαίτερα στενούς δεσμούς. Εν αντιθέσει με τα αραβικά κράτη τα οποία και βρίσκονταν σε πόλεμο με το Ισραήλ, η Τουρκία δεν αναμειγνυόταν στην αραβό-ισραηλινή διένεξη κρατώντας τις αναγκαίες ισορροπίες.

Τις προηγούμενες δεκαετίες, οι δυο χώρες είχαν δημιουργήσει στενούς δεσμούς και στο κομμάτι της ασφάλειας. Οι μυστικοί πράκτορες της Mossad είχαν στενή επαφή με τους πράκτορες της MIT φέροντας εις πέρας κοινές επιχειρήσεις έναντι ισλαμιστικών οργανώσεων, η ισραηλινή αμυντική βιομηχανία προμήθευε με οπλικά συστήματα και drones  τον τουρκικό στρατό, ενώ οι στρατοί των δυο χωρών έκαναν ακόμα και κοινές ασκήσεις.

Την δεκαετία του 2000 όμως οι σχέσεις των δυο χωρών επιδεινώθηκαν απότομα. Μια σειρά γεγονότων που ξεκινούν από την στήριξη του Ισραήλ στο Ιρακινό Κουρδιστάν, την δολοφονία του αρχηγού της Χαμάς  Άχμεντ Γιασίν από το Ισραήλ, την δεύτερη επέμβαση των Ισραηλινών στο Λίβανο, τις επεμβάσεις του Ισραήλ στην Γάζα, και τέλος την δολοφονία των Τούρκων ακτιβιστών στο Μαρμαρά το 2010, επισφράγισαν πως Ισραήλ και Τουρκία θα ακολουθούσαν αντίθετους δρόμους.

Το ζήτημα της Λιβύης, η Χαμάς, και στο βάθος ο East Med

Σήμερα, Ερντογάν και Νετανιάχου βρίσκονται σε έναν ολομέτωπο «πόλεμο» αλληλοκατηγοριών, ενώ Ισραήλ και η Τουρκία βρίσκονται σε αντιπαραθετικούς συνασπισμούς δυνάμεων.

Από την μια πλευρά, η Τουρκία έχει μετατραπεί σε μια ισλαμική δημοκρατία που επιχειρεί να γίνει η ηγέτιδα δύναμη του σουνιτικού κόσμου. Την ίδια ώρα, μέσω επιθετικών κινήσεων επιχειρεί να συμπεριληφθεί στον αγωγό East Med, στηρίζει την φίλο-ισλαμική κυβέρνηση του Φαγιέζ αλ-Σαράζ στην Λιβύη, πατάει πόδι στην Συρία και στηρίζει έμπρακτα την Χαμάς στην Δυτική Όχθη και την Λωρίδα της Γάζας.

Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ έχει ως προτεραιότητα την δημιουργία του East Med, στοχεύοντας μέσω αυτού του έργου να αποκτήσει ενεργειακή ασφάλεια και να αυξήσει την επιρροή του στην περιοχή, στηρίζει ανοιχτά τον αντί-ιρανικό συνασπισμό δυνάμεων που περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Αίγυπτο, ενώ βρίσκεται σε ανοιχτό πόλεμο με την Χαμάς.

Είναι πιθανό το σενάριο μια ευθείας αντιπαράθεσης;

Το ενδεχόμενο μιας ευθείας στρατιωτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία, μοιάζει αυτή τη στιγμή πολύ δύσκολο να συμβεί, εκτός και αν η Τουρκία στραφεί ευθέως κατά του Ισραήλ.

Ωστόσο, θεωρείται δεδομένο πως η στροφή της Τουρκίας προς το Ιράν και την Ρωσία, έχει οδηγήσει το Ισραήλ στο να ασκήσει πιέσεις τόσο προς την Ουάσιγκτον όσο και προς τις Βρυξέλλες ώστε να πάρουν αποφασιστικά μέτρα εις βάρος της Τουρκίας.

Την ίδια ώρα, είναι πολύ πιθανό, το επόμενο διάστημα να έχουμε την άμεση εμπλοκή του ισραηλινού ναυτικού και αεροπορίας στις κοινές ασκήσεις που λαμβάνουν χώρα εντός της ελληνικής ΑΟΖ και έχουν στόχο τον περιορισμό της τουρκικού αναθεωρητισμού.

Τέλος, θεωρείται δεδομένο πως Ισραήλ και Ελλάδα θα έρθουν σε πολύ στενότερη επαφή στο τομέα της ασφάλειας και της άμυνας.

Το Ισραήλ θα αλλάξει τις ισορροπίες

Η εμπλοκή του Ισραήλ στην αντιπαράθεση της Ανατολικής Μεσόγειου, θα αλλάξει τις ισορροπίες στην περιοχή. Το Ισραήλ, μέσω του διπλωματικού του εκτοπίσματος, της αποτρεπτικής του ισχύος, και των συστημάτων παρακολούθησης και κατασκοπίας που διαθέτει… μπορεί να προσφέρει στην Ελλάδα και στην Κύπρο μεγάλα πλεονεκτήματα εις βάρος της Τουρκίας.

Το στοίχημα είναι να αξιοποιηθεί η παρούσα κρίση και να αντιμετωπίσουμε την ευκαιρία που μας δίνεται ως κράτος με την δέουσα σοβαρότητα.