O ατελείωτος πόλεμος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ

Του Κυριάκου Δημάγγελου

Τα ξημερώματα της Κυριακής, οι πολεμικές σειρήνες ήχησαν στην αυτόνομη δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Σε λιγότερο από δυο ώρες, οι πρώτες δυνάμεις του στρατού της αυτόνομης δημοκρατίας, βρίσκονταν στις θέσεις τους «με το δάκτυλο στην σκανδάλη».

Από την άλλη πλευρά και σε απόσταση λιγότερη του ενός χιλιομέτρου, οι Αζέροι στρατιώτες παρατάσσονταν σε θέση μάχης. Τα πρώτα πυρά, που ακόμα είναι άγνωστο από ποια πλευρά προήλθαν, σηματοδοτούσαν την έναρξη ενός ακόμα πολεμικού επεισοδίου στην πολύπαθη περιοχή του Νότιου Καυκάσου.

Για τους ανθρώπους στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και το Αζερμπαϊτζάν, η κατάσταση αυτή δεν είναι πρωτόγνωρη. Στην πραγματικότητα, και οι δυο λαοί γνωρίζουν πως για τους ίδιους, η ειρήνη είναι μονάχα μια μικρή περίοδος ανάμεσα στον πόλεμο.

Ο τραγικός απολογισμός των συγκρούσεων που συνεχίστηκαν για τουλάχιστον τρείς ημέρες ήταν 95 νεκροί, 11 εκ των οποίων άμαχοι και εκατοντάδες τραυματίες.

Όλοι ήταν σαν έτοιμοι από καιρό…

Οι πρώτες σφαίρες στα σύνορα ανάμεσα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και το Αζερμπαϊτζάν προκάλεσαν την άμεση κινητοποίηση όλων των πλευρών, όχι μόνο σε στρατιωτικό αλλά και σε πολιτικό επίπεδο.

«Η επίθεση απέναντι στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ ήταν προσχεδιασμένη» ανέφερε ο πρόεδρος της αυτόνομης Δημοκρατίας, κατηγορώντας μάλιστα την Τουρκία ότι έχει στείλει Σύρους μισθοφόρους στο Αζερμπαϊτζάν  αεροπορικώς, υπό το πρόσχημα των κοινών στρατιωτικών ασκήσεων που έγιναν προ ημερών με το Αζερμπαϊτζάν

Στον «χορό» των πολεμικών δηλώσεων δεν άργησε να μπει και η Αρμενία. «Ετοιμαστείτε να υπερασπιστείτε την ιερή πατρίδα μας» έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν, ανακοινώνοντας πως «η Αρμενία μπαίνει σε στρατιωτικό νόμο και μερική κινητοποίηση των στρατιωτικών της δυνάμεων».

Λίγα λεπτά αργότερα, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν μέσω τηλεοπτικού μηνύματος κήρυξε και επίσημα τον πόλεμο κατά της Αρμενίας. «Δεχθήκαμε βομβαρδισμό από τις δυνάμεις των Αρμενίων. Ο σκοπός μας είναι δίκαιος και για αυτό θα νικήσουμε» υπογράμμισε ο Ιλχάμ Αλίγιεφ.

Ο ρόλος της Τουρκίας, η στάση της Ρωσίας και η έκκληση για αποκλιμάκωση

Το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί εδώ και δυο δεκαετίες ένα κράτος-δορυφόρο της Τουρκίας. Πολλά κόμματα υποστηρίζουν την ένωση με την Τουρκία, ενώ πολλοί Αζέροι αυτοπροσδιορίζονται ως Τούρκοι. Συνεπώς, η υποστήριξη της Άγκυρας προς το Μπακού ήταν κάτι παραπάνω από δεδομένη.

«Ο τουρκικός λαός θα στηρίξει τους Αζέρους αδελφούς μας με όλα μας τα μέσα, όπως πάντα» δήλωσε ο Ερντογάν, σε μήνυμά του στο Twitter, ενώ λίγη ώρα αργότερα επανήλθε απειλώντας την Αρμενία. «Καλώ τον λαό της Αρμενίας να αναλάβει το μέλλον του εναντίον της ηγεσίας του που τους σέρνει στην καταστροφή και εκείνους που τους χρησιμοποιούν ως μαριονέτες. Καλώ επίσης ολόκληρο τον κόσμο να σταθεί στο πλευρό του Αζερμπαϊτζάν στη μάχη του εναντίον της εισβολής και της αγριότητας» επισήμανε ο Ερντογάν.

Από την πλευρά της η Ρωσία που έχει ισχυρά συμφέροντα στην περιοχή και εξοπλίζει την Αρμενία, κάλεσε τις δυο πλευρές σε αποκλιμάκωση, ζητώντας μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών να καθίσουν Αρμένιοι και Αζέροι στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Την «άμεση επιστροφή στις διαπραγματεύσεις χωρίς προϋποθέσεις» ζήτησε όμως και η Ευρωπαϊκή Ένωση με δήλωση που έκανε ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ. «Η στρατιωτική δράση πρέπει να σταματήσει, επειγόντως, για να προληφθεί περαιτέρω κλιμάκωση», έγραψε ο Μισέλ στο Twitter.

Έκκληση για αποκλιμάκωση έκανε και η Γαλλία, μέσω της εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών, καλώντας σε άμεση επανέναρξη του διαλόγου και δηλώντας ότι η κυβέρνηση «είναι εξαιρετικά ανήσυχη από τις συγκρούσεις».

Σημειώνεται πως Γαλλία, μαζί με τη Ρωσία και τις ΗΠΑ συμμετέχουν στην λεγόμενη Ομάδα του Μίνσκ, η οποία μεσολαβεί μεταξύ των δυο πλευρών, για την επίλυση μιας βιώσιμης λύσης στον Νότιο Καύκασο.

H αρχή της έντασης

Από τα τέλη του Ψυχρού Πολέμου, η ευρύτερη περιοχή του Καυκάσου μοιάζει με πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα ώρα και στιγμή. Οικονομικά συμφέροντα, εθνικισμοί, θρησκευτικές αντιπαλότητες, και γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό που προκαλεί εντάσεις, αφήνοντας πίσω του ανθρώπινη δυστυχία και πόνο.

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα, είναι  ακόμα και σήμερα ο ατελείωτος πόλεμος μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν για τον έλεγχο της πλούσιας σε ορυκτούς πόρους περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ ή αλλιώς της Δημοκρατίας του Αρτσάχ. Η σύγκρουση για τον έλεγχο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ ξεκινά από το μακρινό 1920. Ωστόσο, πήρε μορφή ένοπλης σύγκρουσης το 1991, όταν μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ, η μέχρι τότε αυτόνομη επαρχία που άνηκε στο Αζερμπαϊτζάν, κήρυξε την ανεξαρτησία της και ζήτησε την ενσωμάτωση της στην Αρμενία.

Για πάνω από τρία χρόνια, Αζερμπαϊτζάν και η Αρμενία ενεπλάκησαν σε έναν αιματηρό πόλεμο που κόστισε χιλιάδες ανθρώπινες ζωές. Ο «πόλεμος του Ναγκόρνο-Καραμπάχ» όπως αργότερα ονομάστηκε, έληξε το 1994 με την συμφωνία ειρήνης που προέβλεπε ότι το μεγαλύτερο μέρος η Δημοκρατίας του Αρτσάχ θα ήταν de facto αυτόνομη.

Η γεωπολιτική σημασία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ

Η περιοχή του Νότιου Καυκάσου αποτελεί ένα ενεργειακό πέρασμα, που έχει οδηγήσει τις Ρωσία, Τουρκία και δευτερευόντως το Ιράν, να διεκδικήσουν τον έλεγχο της. Η συνταγή όλων των προαναφερθέντων δυνάμεων είναι γνωστή και παρόμοια με αυτή που έχει ακολουθηθεί στην Συρία, την Λιβύη και το Ιράκ: η κάθε περιφερειακή δύναμη επιλέγει ένα κράτος με το οποίο συμμαχεί, το οποίο εξοπλίζει και το οποίο χρησιμοποιεί κατά το δοκούν για να πετύχει τους πολιτικούς του στόχους.

Το μεγάλο στοίχημα με το Ναγκόρνο-Καραμπάχ έχει να κάνει τόσο με την παραγωγή φυσικού αερίου όσο όμως και με τον έλεγχο των αγωγών που μεταφέρουν φυσικό αέριο προς την Ευρώπη και την Τουρκία. Το γεγονός πως αυτά τα οικονομικά συμφέροντα αναμειγνύονται με το αίσθημα του εθνικισμού και του θρησκευτικού μίσους, τότε το αποτέλεσμα γίνεται εκρηκτικό και ο πόλεμος σχεδόν μονόδρομος.

Και για εμάς;

Χωρίς δεύτερη σκέψη, το μεσημέρι της Δευτέρας, το ελληνικό κοινοβούλιο αποφάσισε να ακυρώσει τα προγραμματισμένα προς ψήφιση μνημόνια συνεργασίας με το κράτος του Αζερμπαϊτζάν.

 Οι ιδιαίτερα καλές σχέσεις μας με την Αρμενία σε συνδυασμό με το γεγονός πως οι Αζέροι είναι πιστοί σύμμαχοι των Τούρκων, φαίνεται πως οδήγησαν την κυβέρνηση να πάρει μια μάλλον βεβιασμένη απόφαση, που επί της ουσίας την εμπλέκει- αν όχι την σέρνει- σε μια πολεμική αντιπαράθεση που πολύ λίγο έχει να κάνει με τα εθνικά μας συμφέροντα.

Το χειρότερο όμως είναι πως ξεχνάμε κάτι πολύ βασικό… πως δηλαδή στο θέμα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ η στάση μας θα πρέπει να φιλτράρεται μέσα από την πληγή των κατεχομένων στην Κύπρο.

Προφανώς αυτό δεν έχει να κάνει με την απόλυτη καταδίκη της Αζερικής συμπεριφοράς και με το γεγονός ότι τα αισθήματα μας οδηγούν να στηρίζουμε την Αρμενία.